Tap

Karleren Jacobson - Biografiýa

Jacobakobsonyň terjimehaly: Görnükli dilçi we gurluşçy

Karleren (1896-njy ýylyň 18-nji oktýabry - 1982-nji ýylyň 13-nji fewraly) - lingwistika we edebiýat teoriýasy boýunça çuňňur gözlegler bilen baglanyşykly at. Şwesiýaly dilçi we edebi tankytçy, lingwistikada gurluşizmi esaslandyryjylaryň biri hasaplanýar we diliň häzirki zaman düşünjesine we onuň medeniýetdäki ornuna uly täsir etdi. Bu terjimehalda Karleren Jacobsonyň durmuşynda we ylmy işlerinde möhüm pursatlary gözden geçireris.

Karleren Russiýa imperiýasynyň Moskwa şäherinde ýewreý maşgalasynda doguldy. Çagalygy diller we medeniýetler bilen doldy, sebäbi XX asyryň başynda Moskwanyň köp medeniýetli gurşawynda ulaldy. 1920-nji ýylda Russiýa gitdi we Çehoslowakiýa gitdi. Ol ýerde filosofiýa, edebiýat we lingwistikany öwrenipdir.

Karleren Pragada bilim alandan soň lingwistika we gurluşizm boýunça gözleglerini dowam etdirdi. Ol dil we onuň funksiýalary baradaky pikirleri üýtgedýän gurluşizmiň we gurluş lingwistikasynyň ösüşine goşan goşandy bilen tanaldy.

Jacobakobson lingwistik gözleglere deňeşdirme usulyny ilkinji bolup girizdi. Diliň gurluşyna we funksiýalaryna düşünmek üçin biri-biri bilen seljerip we deňeşdirip boljak dürli elementlerden ybarat bolan teoriýany döretdi. Bu usul gurluşistik lingwistikada esasy boldy we antropologiýa we edebi tankyt ýaly köp ugurlara täsir etdi.

Karleren edebi teoriýa hem möhüm goşant goşdy. Ol tekstleri we gurluşlary öwrenmekde işledi, bu bolsa edebiýatda "aragatnaşyk funksiýasy" teoriýasynyň ösmegine sebäp boldy. Ol diliň dürli derejelerini, şol sanda fonologiki, sintaktik we semantiki derejeleri tapawutlandyryp, olaryň edebi eserlerde nähili özara täsirleşýändigini görkezdi.