Ёфтан

Карлерен Ҷейкобсон - Тарҷумаи ҳол

Тарҷумаи ҳол Ҷейкобсон: Забоншинос ва структуристи барҷаста

Карлерен (18 октябри 1896 - 13 феврали 1982) номест, ки бо таҳқиқоти амиқ дар забоншиносӣ ва назарияи адабӣ алоқаманд аст. Забоншинос ва адабиётшиноси шведӣ яке аз асосгузорони структурализм дар забоншиносӣ дониста мешавад ва ба фаҳмиши муосири забон ва нақши он дар фарҳанг таъсири бузург гузоштааст. Дар ин тарҷумаи ҳол, мо лаҳзаҳои калидии ҳаёт ва кори илмии Карлерен Ҷейкобсонро мебинем.

Карлерен дар Маскав, Империяи Русия дар оилаи яҳудӣ таваллуд шудааст. Вақте ки ӯ дар муҳити бисёрфарҳангии Маскав дар аввали асри 20 ба воя расид, кӯдакии ӯ бо забонҳо ва фарҳангҳо пур буд. Соли 1920, дар давраи ҷанги шаҳрвандӣ, Русияро тарк карда, ба Чехословакия рафта, таҳсилро дар Донишгоҳи Прага идома дод. Дар он ҷо вай фалсафа, адабиёт ва забоншиносиро омӯхт.

Пас аз гирифтани таҳсил дар Прага, Карлерен таҳқиқоти худро дар соҳаи забоншиносӣ ва структурализм идома дод. Вай бо саҳми худ дар рушди структурализм ва забоншиносии сохторӣ, ки ғояҳоро дар бораи забон ва вазифаҳои он тағйир додааст, шинохта шуд.

Ҷейкобсон яке аз аввалинҳоест, ки усули мувофиқро ба таҳқиқоти забонӣ ҷорӣ кардааст. Вай назарияро таҳия намуд, ки забон аз унсурҳои гуногун иборат аст, ки онҳоро таҳлил ва бо ҳамдигар муқоиса кардан мумкин аст, то сохтор ва функсияҳои онро бифаҳманд. Ин усул дар забоншиносии сохторӣ калид шуд ва ба бисёр соҳаҳои дигар, аз ҷумла антропология ва танқиди адабӣ таъсир расонд.

Карлерен инчунин дар назарияи адабиёт саҳми муҳим гузоштааст. Вай оид ба омӯзиши матн ва сохторҳо кор кард, ки ба рушди назарияи "функсияи коммуникатсионӣ" дар адабиёт оварда расонид. Вай сатҳҳои гуногуни забон, аз ҷумла фонологӣ, синтаксикӣ ва семантикиро муайян кард ва нишон дод, ки онҳо дар асарҳои адабӣ чӣ гуна муносибат мекунанд.