Topish

Carleren Jacobson - Biografiya

Yakobsonning tarjimai holi: Taniqli tilshunos va strukturalist

Karleren (1896-yil 18-oktabr - 1982-yil 13-fevral) - tilshunoslik va adabiy nazariya sohasidagi chuqur tadqiqotlar bilan bogʻliq nom. Shved tilshunosi va adabiy tanqidchisi tilshunoslikda strukturalizmning asoschilaridan biri hisoblanadi va tilni zamonaviy tushunishga va uning madaniyatdagi roliga katta taʼsir koʻrsatdi. Ushbu tarjimai holda Karleren Yakobsonning hayoti va ilmiy faoliyatidagi muhim jihatlarni koʻrib chiqamiz.

Karleren Rossiya imperiyasining Moskva shahrida yahudiy oilasida tugʻilgan. Uning bolaligi tillar va madaniyatlarga toʻla edi, chunki u XX asr boshlaridagi Moskvaning multikultural muhitida oʻsgan. 1920 yilda, fuqarolar urushi paytida, u Rossiyani tark etib, Chexoslovakiyaga bordi va u erda Praga universitetida o’qishni davom ettirdi. U yerda falsafa, adabiyot va tilshunoslikni oʻrgangan.

Pragada tahsil olgach, Karleren lingvistika va strukturalizm sohasidagi tadqiqotlarini davom ettirdi. U strukturalizm va strukturaviy tilshunoslikni rivojlantirishga qo’shgan hissasi bilan mashhur bo’ldi.

Yakobson lingvistik tadqiqotlarda birinchi bo’lib taqqoslash usulini joriy etgan. U til tuzilishi va funksiyalarini tushunish uchun tahlil qilish va bir-biri bilan taqqoslash mumkin bo’lgan turli elementlardan iborat bo’lgan nazariyani ishlab chiqdi. Bu usul strukturalistik tilshunoslikning asosiy usuliga aylandi va boshqa ko’plab sohalarga, shu jumladan antropologiya va adabiy tanqidga ta’sir ko’rsatdi.

Karleren adabiy nazariyaga ham katta hissa qoʻshgan. U matnlar va tuzilmalarni tadqiq qilish ustida ishladi, bu esa adabiyotda «kommunikativ funksiya» nazariyasini ishlab chiqishga olib keldi. U tilning turli darajalarini, jumladan fonologik, sintaktik va semantik darajalarini ajratib ko’rsatdi va ularning adabiy asarlarda o’zaro ta’sirini ko’rsatdi.