Tap

Jeýn Gudall - Biografiýa

Gudall ýabany tebigaty we primatlary öwrenmek we goramak üçin ajaýyp wepalylyk bilen baglanyşykly at. Bu görnükli aýal primatologiýa we ekologiýa pudagyndaky işleri netijesinde ylmy dünýäniň rowaýatyna öwrüldi. Onuň şempanzeleriň özüni alyp barşyny öwrenmegi we olar bilen köp ýyllyk hyzmatdaşlygy tebigatyň we adam jemgyýetiniň köp ugurlaryny açyp görkezdi. Bu terjimehalda Gudallyň durmuşyny we karýerasyny, onuň iň möhüm üstünliklerini we daşky gurşawy goramaga we ylmy jemgyýetçilige edýän täsirini gözden geçireris.

Jeýn Morris 1934-nji ýylyň 3-nji aprelinde Angliýanyň London şäherinde doguldy. Jeýn çagalykdan haýwanlara we tebigata uly höwes bildiripdir. Ol köplenç haýwanlara syn edip, ýabany tebigat hakda kitap okaýardy. Ejesi onuň tebigat dünýäsine bolan gyzyklanmasyny höweslendirip, Jeýniň arzuwlaryna ynansaň hemme zadyň mümkindigini öwretdi.

Orta mekdebi gutarandan soň, Jeýn Oksford uniwersitetine girdi we zoologiýany öwrendi. Ylmy gözleglere bolan islegi we tebigata bolan söýgüsi ony uzak gözleg syýahatyna ruhlandyrdy.

1960-njy ýylda, 26 ýaşynda, Jeýn şimpanzeniň özüni alyp barşyny öwrenmek üçin Tanzaniýadaky Tangan kölüne gitdi. Bu gözleg primatologiýa dünýäsinde taryhy pursat boldy. Ol uzakdaky tokaý ýerlerinde şimpanzeler toparyna gözegçilik edip başlady we bu akylly we jemgyýetçilik jandarlary bilen ýakyn gatnaşyklary ýola goýdy.

Jeýn Gudall sagatlaryny, günlerini we ýyllaryny şempanzelere syn edip, olaryň özüni alyp barşyny, gatnaşyklaryny dokumentleşdirip, sosial gurluşlaryny öwrenip geçirdi. Onuň synlary haýwanlar we olaryň ukyplary barada köp stereotipleri ýok etdi. Şempanzeleriň gurallary ulanýandyklaryny, medeni aýratynlyklaryny görkezýändigini we hatda rehimdarlyk we duýgudaşlyk görkezip biljekdigini bildi.

Jeýniň iň möhüm açyşlaryndan biri, şahalar, ýapraklar we daşlar ýaly iýmit çykarmak üçin gurallary öndürýän we ulanýan şimpanzelere syn etmekdi. Bu açyş gurallary ulanmak ukybynyň adamyň özboluşly aýratynlygy däldigini görkezdi we bu haýwanlarda medeni aýratynlyklaryň barlygynyň ilkinji subutnamalarynyň biri boldy.