Tap

Deýwid Ýum - Biografiýa

Ýum - häzirki zaman filosofiýasynyň we etikasynyň ösüşinde möhüm pursatlar bilen baglanyşykly at. Onuň eserleri bilimiň köp ugurlaryna täsir etdi we ol Şotlandiýanyň aň-bilim filosoflarynyň biri hasaplanýar. Bu terjimehalda biz onuň durmuşynyň esasy pursatlaryny we filosofiýa we ylma goşan goşandyny gözden geçireris.

1711-nji ýylyň 7-nji maýynda Şotlandiýanyň Edinburg şäherinde doguldy. Ol garyp ýer eýeleriniň maşgalasynda ulaldy we on çaganyň dördünji çagasydy. Maşgalasy iň pes Şotlandiýa asyllylaryna degişlidi we maliýe serişdeleriniň çäklidigine garamazdan Deýwid ajaýyp bilim aldy. Ol Edinburg uniwersitetine girip, klassiki filosofiýany, latyn we grek dillerini, şeýle hem matematikany we tebigy ylymlary öwrenipdir.

Ýum edebi karýerasyna ýaş wagtyndan başlap, oçerklerini we makalalaryny çap edipdir. 1739-njy ýylda "Adam tebigaty baradaky traktat" atly ilkinji kitabyny neşir etdi. Bu eser onuň karýerasynda möhüm bolup durýar we Günbatar filosofiýasynyň taryhynda iň täsirli filosofiki eserleriň biri hasaplanýar.

Deýwid filosofiýada empirizmiň we birleşmäniň esasy wekillerinden biri boldy. Ol bilim proseslerini seljerdi we biziň ähli bilimlerimiz olaryň arasyndaky täsirlere we birleşmelere esaslanýar diýen netijä geldi. Şeýle hem, ahlak gymmatlyklarynyň paýhasly pikirlenmäge däl-de, duýgulara we duýgulara esaslanýandygyny aýdyp, ahlak teoriýasyny işläp düzdi.

Onuň filosofiýasynyň iň meşhur taraplaryndan biri, gözegçilik we tejribe esasynda netijeleriň kanunylygy meselesini gozgaýan induksiýa meselesidir. Bu mesele pelsepede henizem möhüm we ara alnyp maslahatlaşylýan mesele bolup galýar.

Yum ömrüniň köp bölegini öz döwrüniň beýleki görnükli akyllary bilen syýahat edip, aragatnaşyk saklap geçirdi. 1734-nji ýylda Fransiýada Danny Didro we -an-Jak Russo ýaly aň-bilim filosoflary bilen duşuşdy. Onuň olar bilen gatnaşygy onuň filosofiki garaýyşlaryna çuňňur täsir edipdir.