Издөө

Юрий Олеша - Биография

Карлович Олеша (1899-1960) - 20-кылымдагы советтик адабияттагы уникалдуу таланттын жана чыгармачылык кайраттуулуктун символу болуп калган ысым. Чыгармалары сатираны, сыйкырдуу реализмди жана социалдык аллегорияны бириктирген Олеша өз мезгилинин эң таасирдүү жазуучуларынын бири болуп эсептелет. Келгиле, бул көрүнүктүү адабий чебердин өмүрүн жана чыгармачылыгын карап көрөлү.

1899-жылы 3-мартта Елисаветградда (азыркы Кировоград, Украина) туулган. Жаш кезинде адабиятка кызыгып, ыр жана аңгеме жаза баштаган. Окууну аяктагандан кийин Киев университетине тапшырып, адабият жана искусствону үйрөнгөн. Бул мезгилде ал адабий чөйрө менен таанышып, чыгармаларын жарыялай баштаган.

Олешанын чыгармачылыгын бир сөз менен классификациялоо жана сүрөттөө кыйын. Анын чыгармалары оригиналдуу стили менен айырмаланат, мында сатиралык жана ирониялык фон сыйкырдуу реализм жана аллегория менен чырмалышат. Ал ар кандай темаларга кайрылды, бирок анын негизги кызыкчылыктары адам табияты, коом, искусство жана бийлик болгон.

Олешанын эң белгилүү чыгармасы 1929-жылы жазылган "Апельсин" романы болгон. Бул чыгарма дүйнөлүк адабияттын классикасына айланып, маданиятка жана искусствого терең таасир эткен. "Заводной апельсин" жаш антигерой, Алекс жана анын зордук-зомбулук жана социалдык деградация нормага айланган келечектеги дүйнөдөгү жашоосу жөнүндө баяндайт. Роман эркиндик, адеп-ахлак жана адам табияты жөнүндө маанилүү маселелерди көтөрөт.

Советтик Россияда Олеша өзүнүн адаттан тыш стилистикасы жана тематикасы үчүн чектөөлөргө жана цензурага туш болгон. Анын чыгармалары таасирдүү деп табылганына карабастан, анын стили жана совет коомуна сатиралык көз карашы кээде бийлик менен чыр-чатакка алып келген. Бирок, Олеша кысым жана сын карабастан, анын чыгармаларын жазып жана жарыялоону уланткан.

1930-жылдары адабий турмушка активдүү катышып, университеттерде сабак берген. Ал ошондой эле Советтер Союзун кыдырып, ошол кездеги башка көрүнүктүү адабий ишмерлер менен жолугушкан. 1960-жылы 10-майда Ленинградда (азыркы Санкт-Петербург) каза болгон.